محمد مهدى ملايرى
92
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
بر جاى ماندن گاهشمارى ايرانى در ديوان خراج باعث گرديد كه عيد نوروز هم بهطور رسمى در ديوان خلافت بر جاى بماند و همچون گذشته موسم افتتاح خراج و آغاز سال مالى كه به سال خراجى معروف شد بگردد . هر چند عيد نوروز از همان سالهاى نخستين كه مسلمانان عرب به ايران راه يافتند و به ضبط اموال و تحصيل خراج پرداختند در ميان آنان به همين عنوان آغاز سال خراجى شناخته شد و تا پيش از ترجمهء ديوان هم همچنان شناخته بود ولى از اين زمان كه ديوان خراج به زبان عربى برگردانده شد و نوروز به عنوان مبدأ افتتاح خراج در ديوان عربى هم استقرار يافت ، نوروز يكى از مراسم مهم تاريخ اسلامى گرديد تا بدان حد كه هم كارگزاران دولت و هم متصديان وصول خراج و هم خراجگزاران همگى حساب گردش آن را در ماههاى قمرى كه باعث اختلاف سال قمرى با سال خراجى مىشد نگه مىداشتند و اين مهمترين مسألهاى بود كه مىبايستى با استفاده از علم نجوم و گردش ستارگان مشخص شود و موقع آن در هرسال با دقت تعيين گردد . سال خراجى اهميت اين كار وقتى بيشتر مىشد كه در نتيجهء گردش اين عيد در ماههاى قمرى در بعضى از سالهاى قمرى كه سال رسمى بود اصلا نوروزى واقع نمىگرديد .
--> مرداويج الجيلى . . . و ملك يوم الخميس السادس عشر من ذى القعده سنة تسع عشرة و ثلاثمائة ماه آذر روز استاد . على بن بويه . . . و كان ابتداء سلطانه با صبهان يوم الاحد الحادى عشر من ذى القعده سنة احدى و عشرين و ثلاثمائة ماه آبان روز خرداد - و على اثر ذلك بسنة و كسر قتل مرداويج باصبهان يوم الثلاثاء الثالث من شهر ربيع الاول سنة ثلاث و عشرين و ثلاثمائة ماه روز آبان بالفارسية . الحسن بن بويه . . . ملك الحسن بن بويه اصبهان يوم الاثنين غرة شهر ربيع الاخر سنة ثلاث و عشرين و ثلاثمائة ماه اسفندارمذ روز مرداد . . . و بقى سلطان الجيل بعد ذلك على الرى و ما ينضاف اليه . . . الى ان انكشفوا بباب الرى عن عسكر خراسان يوم الخميس لعشر بقين من شهر ربيع الاخر سنة تسع و عشرين و ثلاثمائه ماه دى روز باد .